OILAVIY-MAIŞIY ZŌRAVONLIKKA QARŞI KURAŞIŞ: HUQUQIY MЕXANIZMLAR VA AMALIYOT MASALALARI
27/04/2026
Oilaviy-maişiy zōravonlik zamonaviy jamiyatda inson huquq va erkinliklariga jiddiy tahdid soluvçi omillardan biri hisoblanadi. Uşbu turdagi huquqbuzarliklar kōpinça yaşirin şaklda sodir etilişi, jabrlanuvçilarning ōz vaqtida murojaat qilmasligi sababli aniqlanişi murakkablaşadi. Şu bois mazkur masalaga kompleks yondaşuv zarur. Huquqiy asoslar va normativ tartibga soliş Ōzbekiston Respublikasida oilaviy zōravonlikka qarşi kuraşiş bōyiça mustahkam huquqiy baza yaratilgan. Jumladan, “Xotin-qizlarni tazyiq va zōravonlikdan himoya qiliş tōḡrisida”gi Qonun bilan bir qatorda, Maʼmuriy javobgarlik tōḡrisidagi kodeks hamda Jinoyat kodeksida tegişli normalar belgilangan. Amaldagi qonunçilikka muvofiq: zōravonlik sodir etgan şaxslarga nisbatan himoya orderi berilişi mumkin; maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilganda jarima yoki maʼmuriy qamoq qōllaniladi; oḡir holatlarda jinoiy javobgarlik belgilanadi. Himoya orderi instituti Himoya orderi – jabrlanuvçini zōravonlikdan himoya qilişga qaratilgan muhim huquqiy vosita hisoblanadi. U orqali zōravon şaxsga nisbatan: jabrlanuvçiga yaqinlaşmaslik; aloqa qilmaslik; yaşaş joyini tark etiş kabi majburiyatlar yuklatiladi. Mazkur institut zōravonlikning takror sodir etilişining oldini olişda samarali mexanizm sifatida xizmat qiladi. Sud-amaliyotida uçraydigan muammolar Amaliyot şuni kōrsatadiki, oilaviy zōravonlik işlarini kōrib çiqişda bir qator muammolar mavjud: jabrlanuvçilarning şikoyatdan voz keçişi; dalillarni tōplaşdagi qiyinçiliklar; guvohlarning yetişmasligi; zōravonlikni “oilaviy masala” sifatida notōḡri talqin qiliş. Bu holatlar kōplab huquqbuzarliklarning jazosiz qolişiga olib kelişi mumkin. Profilaktika va ijtimoiy yondaşuv Oilaviy zōravonlikka qarşi kuraşişda faqat jazolaş çoralarini qōllaş yetarli emas. Profilaktika işlari muhim ahamiyat kasb etadi: aholiga huquqiy tuşuntiriş işlarini kuçaytiriş; oilaviy maslahat markazlari faoliyatini kengaytiriş; erkaklar va ayollar ōrtasida tenglik tamoyillarini tarḡib qiliş; maktab va oliy taʼlim muassasalarida maʼnaviy-maʼrifiy işlarni kuçaytiriş. Xalqaro tajriba Kōplab rivojlangan davlatlarda oilaviy zōravonlikka qarşi kuraşişda maxsus dasturlar joriy etilgan. Ularda: zōravon şaxslar uçun majburiy psixologik reabilitatsiya; jabrlanuvçilar uçun bepul huquqiy yordam; maxsus boşpanalar taşkil etiş amaliyoti keng qōllaniladi. Mazkur tajribalarni milliy amaliyotga tatbiq etiş ijobiy natijalar berişi mumkin. Xulosa Oilaviy-maişiy zōravonlik – bu şunçaki oilaviy muammo emas, balki jamiyat xavfsizligiga tahdid soluvçi ijtimoiy-huquqiy muammodir. Uni bartaraf etiş uçun davlat organlari, fuqarolik jamiyati institutlari va har bir fuqaroning hamkorligi zarur. Zōravonlikka nisbatan murosasiz munosabatni şakllantiriş, jabrlanuvçilarni har tomonlama qōllab-quvvatlaş va qonunçilikni izçil takomillaştiriş orqali uşbu illatning oldini oliş mumkin.
Jinoyat işlari bōyiça Denov tuman sudi tergov sudyasi F.Nazarov