Korrupsiyaga qarşi murosasiz kuraşiş — jazo muqarrarligi

25/08/2026

Korrupsiya — jamiyat taraqqiyotiga, davlat boşqaruvining samaradorligiga va fuqarolarning qonunga bōlgan işonçiga jiddiy tahdid soluvçi illatlardan biridir. U davlat organlari faoliyatida qonuniylik va adolat tamoyillarining buzilişiga, fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlariga zarar yetkazilişiga hamda iqtisodiy rivojlanişga salbiy taʼsir kōrsatişi mumkin.

          Bugungi kunda korrupsiyaga qarşi kuraşiş davlat siyosatining ustuvor yōnalişlaridan biri sifatida belgilangan. Bu borada nafaqat korrupsiya holatlarini aniqlaş va unga huquqiy baho beriş, balki uning kelib çiqiş sabab va şart-şaroitlarini bartaraf etiş, profilaktik çoralarni kuçaytiriş ham muhim ahamiyat kasb etadi.

          Korrupsiyaga qarşi kuraşişda eng muhim tamoyillardan biri — qonun oldida barça fuqarolarning tengligi va jinoyat uçun jazoning muqarrarligidir. Lavozimi, ijtimoiy mavqyei yoki boşqa holatlaridan qatʼi nazar, korrupsiyaviy qilmiş sodir etgan har bir şaxs qonun doirasida javobgar bōlişi lozim.

          Ayniqsa, mansabdor şaxslarning ōz vakolatlaridan şaxsiy manfaat yōlida foydalanişi, pora olişi yoki berişi, mansab vakolatlarini suiisteʼmol qilişi kabi holatlar davlat va jamiyat manfaatlariga jiddiy zarar yetkazadi. Şu sababli bunday qilmişlarga nisbatan murosasiz munosabat şakllantiriş, huquqbuzarlikning har qanday kōrinişiga ōz vaqtida huquqiy baho beriş zarur.

          Korrupsiyaga qarşi samarali kuraşiş faqat jazo çoralarini qōllaş bilan çeklanib qolmasligi kerak. Bunda davlat organlari faoliyatining oçiqligi va şaffofligini taʼminlaş, byurokratik tōsiqlarni kamaytiriş, elektron xizmatlarni kengaytiriş, mansabdor şaxslarning masʼuliyatini oşiriş hamda aholining huquqiy ongini yuksaltiriş muhimdir.
          Şuningdek, korrupsiyaning oldini olişda yoşlarning huquqiy madaniyatini şakllantiriş alohida ahamiyatga ega. Yoş avlodga halollik, adolat, qonunga hurmat va Vatan oldidagi masʼuliyat tuyḡularini singdiriş orqali korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni şakllantiriş mumkin.
Korrupsiyaga qarşi kuraşişda fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari va jamoatçilikning iştiroki ham muhimdir. Korrupsiya holatlari haqida xabar beriş imkoniyatlarining mavjudligi, murojaat qiluvçilarning huquq va manfaatlarini himoya qiliş mexanizmlarining samarali işlaşi korrupsiyaning latent holatlarini aniqlaşga xizmat qiladi.
          Korrupsiyaga qarşi kuraşiş — faqat huquqni muhofaza qiluvçi organlarning emas, balki butun jamiyatning umumiy vazifasidir. Korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabat, qonun ustuvorligi, adolat va jazo muqarrarligi taʼminlangan jamiyatdagina fuqarolarning davlatga bōlgan işonçi mustahkamlanadi.

        Korrupsiyaga qarşi kuraşişda asosiy maqsad — kōproq şaxsni jazolaş emas, balki korrupsiya uçun imkoniyat qoldirmaydigan adolatli, şaffof va qonuniy muhitni şakllantirişdir.

        Korrupsiyaga qarşi kuraşişning eng muhim şartlaridan biri — qonun ustuvorligini taʼminlaş va jinoyat sodir etgan şaxsga nisbatan jazoning muqarrarligini taʼminlaşdir. Jinoyat sodir etgan şaxsning mansabi, mavqyei, taniş-bilişlari yoki boşqa holatlaridan qatʼi nazar, uning qilmişiga qonun asosida huquqiy baho berilişi adolatning muhim talabidir.
          Jazoning muqarrarligi jamiyatda profilaktik ahamiyatga ham ega. Yaʼni har bir şaxs ōzining noqonuniy harakati albatta huquqiy oqibatlarga olib kelişini anglab yetsa, korrupsiyaviy qilmişlarni sodir etişga bōlgan moyillik kamayadi. Şu maʼnoda jazoning muqarrarligi korrupsiyaga qarşi kuraşişning samarali vositalaridan biri hisoblanadi.

         Biroq korrupsiyaga qarşi kuraşişni faqat jazo çoralari bilan boḡlaş tōḡri emas. Korrupsiyaning oldini oliş, uning sabab va şart-şaroitlarini bartaraf etiş, davlat xizmatlarini raqamlaştiriş, ortiqça maʼmuriy tōsiqlarni kamaytiriş, qaror qabul qiliş jarayonlarining şaffofligini taʼminlaş ham muhim ahamiyat kasb etadi.

       Ayniqsa, davlat xizmatçilarining huquqiy va kasbiy madaniyatini oşiriş, ularning xizmat vazifalarini vijdonan bajarişini taʼminlaş, manfaatlar tōqnaşuviga yōl qōymaslik hamda korrupsiyaviy xavflarni oldindan aniqlaş muhim vazifalardan hisoblanadi.

        Korrupsiyaga qarşi kuraşişda jamoatçilik nazoratining ōrni ham beqiyos. Fuqarolar korrupsiya holatlariga befarq bōlmasligi, qonunbuzilişlarga kōz yummasligi va mavjud huquqiy mexanizmlardan foydalanişi lozim. Zero, korrupsiyaga qarşi murosasiz munosabat avvalo har bir insonning şaxsiy pozisiyasidan boşlanadi.

         Huquqni muhofaza qiluvçi va sud organlari zimmasiga esa korrupsiya bilan boḡliq jinoyatlarni ōz vaqtida aniqlaş, ularni har tomonlama va xolisona tergov qiliş hamda sudda qonuniy va adolatli hal etiş vazifasi yuklatiladi. Bunda inson huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etiş, aybsizlik prezumpsiyasi va qonun talablariga qatʼiy amal qiliş ustuvor bōlişi şart.

         Korrupsiyaga qarşi kuraşişda erişilgan har bir natija jamiyatda qonunga hurmat va adolatga işonçni mustahkamlaydi. Aksinça, korrupsiya holatlariga befarqlik va murosasozlik uning ildiz otişiga sabab bōlişi mumkin.

 

Surxondaryo viloyat sudi jinoyat işlari bōyiça sudlov hayʼati sudyasi                                                                S.B.Bōtayev