Yoşlar ōrtasida giyohvandlik vositalari VA psixotrop moddalar bilan boḡliq jinoyatlarni oldini oliş VA uning salbiy oqibatlari

24/08/2026

Bugungi kunda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning noqonuniy muomalasi nafaqat alohida şaxs, balki jamiyat xavfsizligi, yoş avlodning maʼnaviy-axloqiy va ijtimoiy barqarorligiga jiddiy tahdid solayotgan dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, yoşlar ōrtasida bunday moddalardan foydalaniş holatlarining uçraşi va ularning noqonuniy muomalasi bilan boḡliq jinoyatlarga jalb etilişi jamiyat uçun jiddiy xavf tuḡdiradi.
Giyohvandlik insonning nafaqat jismoniy va ruhiy holatiga, balki uning oilasi, mehnat faoliyati, taʼlim olişi va ijtimoiy muhitiga ham salbiy taʼsir kōrsatadi. Yoşlarning giyohvandlikka jalb etilişi esa kelajak avlodning soḡlom va barkamol bōlib voyaga yetişiga tōsqinlik qiladi.
Yoşlarning giyohvandlikka jalb etiliş sabablari
yoşlar ōrtasida giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bilan boḡliq huquqbuzarlik hamda jinoyatlarning sodir etilişiga bir qator omillar sabab bōlişi mumkin.
Jumladan:
oiladagi nosoḡlom muhit va nazoratning yetarli emasligi;
yoşlarning bōş vaqtini mazmunli taşkil etmaslik;
salbiy muhit va notōḡri dōstlar taʼsiri;
giyohvandlik vositalarining zarari haqidagi huquqiy va tibbiy bilimlarning yetarli emasligi;
ijtimoiy tarmoqlar orqali yoşlarni giyohvandlikka jalb qiliş holatlari;
moddiy manfaatdorlik;
oson daromad topiş istagi;
ayrim yoşlarning huquqiy ongi va masʼuliyati yetarli darajada şakllanmaganligi.
Ayniqsa, internet va ijtimoiy tarmoqlardan foydalangan holda yoşlarni noqonuniy ravişda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar muomalasiga jalb etiş xavfli tendensiyalardan biridir.
Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalardan foydalaniş inson organizmiga jiddiy zarar yetkazişi bilan birga, uning ijtimoiy hayotiga ham salbiy taʼsir kōrsatadi.
Giyohvandlikka berilgan şaxslarda soḡliqning yomonlaşişi, ruhiy holatning ōzgarişi, oilaviy munosabatlarning buzilişi, taʼlim va mehnat faoliyatiga qiziqişning pasayişi kabi salbiy holatlar kuzatilişi mumkin.
Bundan taşqari, giyohvandlik bilan boḡliq jinoyatlarning sodir etilişi boşqa turdagi jinoyatlarga ham sabab bōlişi mumkin. Xususan, giyohvandlik vositalarini qōlga kiritiş maqsadida mulkiy jinoyatlar, zōravonlik bilan boḡliq qilmişlar va boşqa huquqbuzarliklar sodir etilişi ehtimoli ortib boradi.
Eng açinarlisi, yoş şaxsning giyohvandlik vositalari bilan boḡliq jinoyat sodir etişi uning kelgusi hayoti, taʼlim olişi, kasbiy faoliyati va jamiyatdagi ōrniga jiddiy taʼsir kōrsatişi mumkin.
Ōzbekiston Respublikasi qonunçiligida giyohvandlik vositalari, ularning analoglari va psixotrop moddalarning noqonuniy muomalasi bilan boḡliq qilmişlar uçun javobgarlik belgilangan.
Xususan, Ōzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalar bilan boḡliq turli qilmişlar uçun jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan.
Bunday qilmişlar qatoriga giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravişda egallaş, saqlaş, taşiş, ōtkaziş, şuningdek, ularni tayyorlaş yoki boşqa şaxslarni bunday vositalarni isteʼmol qilişga jalb etiş bilan boḡliq harakatlar kiradi.
Jinoiy javobgarlikning belgilanişidan asosiy maqsad faqat jazolaş emas, balki giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning noqonuniy muomalasiga qarşi kuraşiş, jamiyat va ayniqsa yoşlarni bunday xavfdan himoya qilişdan iboratdir.
Jinoyatlarning oldini olişda profilaktikaning ahamiyati
Yoşlar ōrtasida giyohvandlik bilan boḡliq jinoyatlarning oldini olişda faqat huquqni muhofaza qiluvçi organlarning faoliyati bilan çeklanib qoliş samarali natija bermaydi. Bu borada oila, taʼlim muassasalari, mahalla, jamoat taşkilotlari va keng jamoatçilikning hamkorligi muhim ahamiyatga ega.
Avvalo, yoşlarga giyohvandlikning tibbiy, huquqiy va ijtimoiy oqibatlarini tuşuntiriş zarur. Profilaktik tadbirlarda qōrqitiş yoki jazo haqida gapiriş bilan çeklanmasdan, yoşlarning muammolarini ōrganiş, ularga psixologik va ijtimoiy kōmak kōrsatişga ham alohida eʼtibor qaratiş lozim.
Şuningdek, yoşlarni sport, taʼlim, kasb-hunar va ijodiy faoliyatga keng jalb etiş ularning bōş vaqtini mazmunli taşkil etişga xizmat qiladi.
Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bilan boḡliq jinoyatlarning oldini olişda huquqni muhofaza qiluvçi organlar tomonidan profilaktik çora-tadbirlarni kuçaytiriş muhimdir.
Jumladan, yoşlar ōrtasida huquqbuzarliklarning barvaqt oldini oliş, giyohvandlik vositalarining noqonuniy tarqatilişi kanallarini aniqlaş, internet orqali amalga oşirilayotgan noqonuniy savdoga qarşi kuraşiş, huquqiy tarḡibot işlarini kuçaytiriş hamda jinoyat sodir etişga moyil bōlgan yoşlar bilan individual profilaktik işlarni taşkil etiş zarur.
Bunda asosiy eʼtibor jinoyat sodir etilganidan keyin unga qarşi kuraşişga emas, balki jinoyat sodir etilişining sabab va şart-şaroitlarini oldindan aniqlaş hamda ularni bartaraf etişga qaratilişi maqsadga muvofiq.
Yoşlar ōrtasida giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bilan boḡliq jinoyatlarning oldini oliş bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir.
Yoşlarni bunday illatdan himoya qiliş uçun, avvalo, ularning huquqiy ongi va madaniyatini yuksaltiriş, soḡlom turmuş tarzini tarḡib qiliş, bōş vaqtlarini mazmunli taşkil etiş, oila va taʼlim muassasalarida samarali tarbiyaviy işlarni olib boriş zarur.
Şu bilan birga, giyohvandlik vositalarining noqonuniy muomalasiga qarşi qonunçilikda belgilangan çoralarning qatʼiy va adolatli qōllanilişi, profilaktik tadbirlarning manzilli taşkil etilişi ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Zero, yoşlarni giyohvandlikdan asraş — faqat bir şaxs yoki bir taşkilotning emas, balki butun jamiyatning umumiy vazifasidir. Soḡlom va huquqiy ongi yuksak yoşlar — mamlakatning barqaror taraqqiyoti va munosib kelajagining asosiy kafolatidir.

Jinoyat işlari bōyiça
Denov tuman sudining sudyasi                                                                                                                                               B.M.Diyorov