Korrupsiya bugungi kunda dunyoning deyarli barcha davlatlari uchun dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. U nafaqat iqtisodiy rivojlanishga, balki jamiyatning ijtimoiy, siyosiy va huquqiy tizimlariga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Korrupsiya davlat boshqaruvi samaradorligini pasaytiradi, fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchini susaytiradi hamda adolat tamoyillarining buzilishiga olib keladi. Korrupsiya – bu mansabdor shaxslarning o‘z xizmat vakolatlaridan shaxsiy manfaatlari yo‘lida foydalanishi, pora olish yoki berish, xizmat mavqeini suiiste’mol qilish kabi noqonuniy harakatlarni o‘z ichiga oladi. U turli shakllarda namoyon bo‘lishi mumkin, poraxo‘rlik, tanish-bilishchilik, davlat mulkini talon-toroj qilish, noqonuniy imtiyozlar berish va boshqalar. Korrupsiyaning kelib chiqishiga bir qator omillar sabab bo‘ladi: -Huquqiy tizimning yetarli darajada ishlamasligi; -Nazorat mexanizmlarining sustligi; -Mansabdor shaxslarning mas’uliyatsizligi; -Fuqarolarning huquqiy savodxonligi pastligi; -Iqtisodiy tengsizlik va past darajadagi daromad. Ayniqsa, ochiqlik va shaffoflik yetishmagan joyda korrupsiya rivojlanishi uchun qulay muhit yuzaga keladi. Korrupsiya jamiyat hayotining barcha sohalariga zarar yetkazadi: Iqtisodiy jihatdan: investitsiyalar kamayadi, iqtisodiy o‘sish sekinlashadi; Ijtimoiy jihatdan: tengsizlik kuchayadi, kambag‘allik ortadi; Siyosiy jihatdan: davlat boshqaruvi zaiflashadi; Huquqiy jihatdan: qonun ustuvorligi buziladi. Natijada fuqarolar orasida adolatsizlik hissi kuchayib, jamiyatda norozilik kayfiyati paydo bo‘ladi. Korrupsiyaga qarshi kurash kompleks yondashuvni talab qiladi. Quyidagi choralar muhim ahamiyatga ega: Qonunchilikni takomillashtirish va jazolarni kuchaytirish; Davlat organlari faoliyatida shaffoflikni ta’minlash; Elektron hukumat tizimini rivojlantirish; Fuqarolarning huquqiy ongini oshirish; Ommaviy axborot vositalari va jamoatchilik nazoratini kuchaytirish. Shuningdek, har bir fuqaro korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatda bo‘lishi, noqonuniy harakatlarga qarshi turishi zarur. Korrupsiya – bu faqatgina huquqiy muammo emas, balki jamiyatning umumiy rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi ijtimoiy illatdir. Uni bartaraf etish uchun davlat organlari, fuqarolik jamiyati va har bir fuqaro birgalikda harakat qilishi lozim. Faqat shunda adolatli, ochiq va rivojlangan jamiyat barpo etish mumkin bo‘ladi. Bugungi globallashuv sharoitida korrupsiya muammosi yanada murakkablashib bormoqda. U davlat chegaralaridan chiqib, xalqaro miqyosda ham jiddiy xavf tug‘dirmoqda. Shu sababli korrupsiyaga qarshi kurashish nafaqat milliy, balki xalqaro darajada ham muhim vazifa sifatida e’tirof etilmoqda. Zamonaviy davrda korrupsiya an’anaviy poraxo‘rlik shakllaridan tashqari yangi ko‘rinishlarda ham namoyon bo‘lmoqda. Jumladan: Davlat xaridlari sohasidagi noqonuniy kelishuvlar; Tender va tanlovlarda manfaatlar to‘qnashuvi; Raqamli tizimlarda manipulyatsiyalar; Offshor hududlar orqali noqonuniy moliyaviy operatsiyalar. Bu holatlar korrupsiyaga qarshi kurashishda yangi yondashuvlarni talab etadi. Ko‘plab davlatlar korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha maxsus qonunlar qabul qilgan va alohida organlar tashkil etgan. Xalqaro miqyosda esa BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi muhim hujjatlardan biri hisoblanadi. Ushbu konvensiya davlatlarni quyidagilarga majbur etadi: Korrupsiyaning oldini olish; Jinoyat sifatida belgilash; Xalqaro hamkorlikni kuchaytirish; Aktivlarni qaytarish mexanizmlarini joriy etish. Shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, korrupsiyaga qarshi kurashda mustaqil sud tizimi va erkin OAV muhim rol o‘ynaydi. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi korrupsiyaga qarshi kurashishda yangi imkoniyatlar yaratdi. Elektron hukumat tizimlari orqali inson omilini kamaytirish, xizmatlarni avtomatlashtirish va ochiq ma’lumotlar bazalarini yaratish orqali korrupsiya xavfini sezilarli darajada pasaytirish mumkin. Bu tizimlar fuqarolar uchun qulaylik yaratish bilan birga, mansabdor shaxslarning noqonuniy harakatlariga chek qo‘yadi. Korrupsiyaga qarshi kurashishda fuqarolik jamiyati institutlari muhim o‘rin tutadi. Nodavlat notijorat tashkilotlari, jurnalistlar va faol fuqarolar korrupsiya holatlarini fosh etishda katta rol o‘ynaydi. Fuqarolar: -O‘z huquqlarini bilishi; -Korrupsiya holatlariga befarq bo‘lmasligi; -Qonuniy yo‘l bilan murojaat qilishni o‘rganishi zarur. Bu orqali jamiyatda halollik va adolat qadriyatlari mustahkamlanadi. Korrupsiyaga qarshi kurash uzluksiz va tizimli jarayon bo‘lib, u faqat jazolash bilan cheklanib qolmasligi kerak. Oldini olish, ochiqlikni ta’minlash va jamiyatda korrupsiyaga nisbatan murosasiz muhit yaratish eng samarali yo‘ldir. Shu yo‘l bilan davlat boshqaruvi samaradorligi oshadi va jamiyatda ishonch muhitini shakllantirish mumkin.
Surxondaryo viloyat sudi Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati sudyasi J.J.Xudoyberdiyev
