Гиёҳвандлик моддаларини қонунга хилоф тарзда сақлаш ҳамда ўтказиш: жамият хавфсизлигига таҳдид
Бугунги кунда гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар билан боғлиқ жиноятлар дунё миқёсида энг хавфли ижтимоий иллатлардан бири ҳисобланади. Ушбу турдаги жиноятлар нафақат инсон саломатлигига, балки жамият хавфсизлиги, ёшлар тарбияси ва давлат барқарорлигига ҳам жиддий таҳдид солади. Айниқса, гиёҳвандлик моддаларини қонунга хилоф равишда сақлаш, ташиш ва ўтказиш ҳолатларининг ортиши ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар олдига муҳим вазифаларни қўймоқда.
Ўзбекистон Республикасида мазкур турдаги жиноятларга қарши қатъий ҳуқуқий чоралар белгиланган бўлиб, амалдаги қонунчиликда жавобгарлик масалалари аниқ тартибга солинган.
Гиёҳвандлик воситалари инсоннинг марказий асаб тизимига таъсир қилувчи, руҳий ва жисмоний қарамлик келтириб чиқарувчи моддалардир.
Бундай воситаларнинг ноқонуний муомаласи жамият саломатлигига жиддий хавф туғдиради.
Психотроп моддалар эса инсон руҳиятига таъсир қилувчи кимёвий воситалар бўлиб, уларнинг назоратсиз тарқалиши оғир оқибатларга сабаб бўлади.
Қонунчиликда жавобгарлик масаласи Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексида гиёҳвандлик воситалари билан боғлиқ жиноятлар учун алоҳида жавобгарлик белгиланган. Жумладан, Жиноят кодексининг 276-моддасида гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзламай қонунга хилоф равишда тайёрлаш, эгаллаш, сақлаш ва бошқа ҳаракатлар учун жавобгарлик назарда тутилган.
Шунингдек, Жиноят кодексининг 273-моддасига мувофиқ, гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда ўтказиш, яъни сотиш, бериш, алмаштириш ёки бошқа шахсларга тарқатиш оғир жиноят сифатида баҳоланади.
Агар мазкур ҳаракатлар:
бир гуруҳ шахслар томонидан;
такроран;
кўп миқдорда;
уюшган жиноий гуруҳ таркибида содир этилганда жиноий жавобгарлик янада кучайтирилади.
Жиноятнинг ижтимоий хавфи
Гиёҳвандлик воситаларининг ноқонуний муомаласи:
аҳоли саломатлигига зарар етказади;
ёшлар ўртасида жиноятчиликни кучайтиради;
оилалар парокандалигига сабаб бўлади;
иқтисодий ва маънавий таназзулга олиб келади.
Айниқса, ёшлар орасида гиёҳвандликка мойилликнинг ортиши келажак авлод тарбиясига салбий таъсир кўрсатади. Гиёҳванд шахснинг меҳнат қобилияти пасаяди, у турли ҳуқуқбузарлик ва жиноятларга мойил бўлиб қолади.
Мазкур турдаги жиноятларнинг олдини олишда:
аҳоли ўртасида ҳуқуқий тарғибот ишларини кучайтириш;
ёшларни спорт ва маънавий тадбирларга жалб қилиш;
таълим муассасаларида тушунтириш ишларини олиб бориш;
ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан тезкор тадбирларни самарали ташкил этиш муҳим аҳамиятга эга.
Шу билан бирга, ота-оналар ва маҳалла институтининг назорати ҳам муҳим профилактик омил ҳисобланади.
Гиёҳвандлик моддаларини қонунга хилоф тарзда сақлаш ва ўтказиш жамият хавфсизлигига жиддий таҳдид солувчи оғир жиноятлардан бири ҳисобланади. Ушбу иллатга қарши курашишда фақат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар эмас, балки бутун жамият биргаликда ҳаракат қилиши лозим.
Қонун устуворлигини таъминлаш, ёшларни соғлом турмуш тарзига йўналтириш ҳамда ҳуқуқий онг ва маданиятни ошириш орқали гиёҳвандлик билан боғлиқ жиноятларнинг олдини олиш мумкин.
Жиноят ишлари бўйича
Денов туман судининг раиси С.Б.Бўтаев
