Aholini huquqbuzarlik VA jinoyatchilik haqida xabardor qilish — profilaktikaning muhim omili
Jamiyatda tinchlik va osoyishtalikni ta’minlash, fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hamda jinoyatchilikning oldini olishda aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirish muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, hududlarda sodir etilayotgan huquqbuzarlik va jinoyatlar haqida aholini muntazam ravishda xabardor qilib borish profilaktik ishlarning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Huquqbuzarlik va jinoyatchilik haqida aholini xabardor qilishdan asosiy maqsad fuqarolarda qonunga hurmat hissini shakllantirish, ularni huquqbuzarliklarning salbiy oqibatlaridan ogohlantirish hamda jinoyatlarning oldini olish jarayoniga jamoatchilikni keng jalb etishdan iborat.
Bugungi kunda huquqbuzarliklarning ayrim turlari, jumladan, firibgarlik, o’g’rilik, giyohvandlik vositalari bilan bog’liq jinoyatlar, oilaviy-maishiy nizolar, kiberjinoyatlar va yo’l harakati qoidalarini buzish holatlari aholi uchun jiddiy xavf tug’dirishi mumkin. Shu sababli fuqarolarni bunday qilmishlarning usullari va salbiy oqibatlari haqida ogohlantirish profilaktikaning muhim yo’nalishlaridan biri hisoblanadi.
Ayniqsa, internet va axborot texnologiyalaridan foydalanib sodir etilayotgan firibgarlik jinoyatlarining oldini olishda aholining xabardorligi katta ahamiyatga ega. Fuqarolarga shaxsiy ma’lumotlar, bank kartasi rekvizitlari va tasdiqlash kodlarini begonalarga bermaslik, shubhali havolalarga kirmaslik va noma’lum shaxslarning va’dalariga ishonmaslik zarurligi muntazam tushuntirilishi lozim.
Shu bilan birga, huquqbuzarliklarning kelib chiqish sabablari va ularga imkon beruvchi shart-sharoitlarni aholiga tushuntirish ham muhimdir. Fuqaro o’z huquq va majburiyatlarini qanchalik yaxshi bilsa, huquqbuzarlikka duch kelganda yoki uning sodir etilishiga guvoh bo’lganda shunchalik to’g’ri harakat qila oladi.
Aholini xabardor qilish ishlarida profilaktika inspektorlari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar, mahalla faollari, ta’lim muassasalari va jamoat tashkilotlarining hamkorligi muhim o’rin tutadi. Uchrashuvlar, davra suhbatlari, profilaktik tadbirlar va ommaviy axborot vositalari orqali huquqiy tushuntirish ishlarini olib borish aholining huquqiy savodxonligini oshiradi.
Bunda axborot berish jarayonida faqat sodir etilgan jinoyatlar haqida ma’lumot berish bilan cheklanmasdan, ularning oldini olish usullari, jabrlanuvchining huquqlari, huquqbuzarlik haqida qayerga va qanday tartibda murojaat qilish mumkinligi haqida ham tushuntirish berish maqsadga muvofiq.
Yoshlar o’rtasida profilaktik tushuntirish ishlariga alohida e’tibor qaratish zarur. Yoshlarga huquqbuzarlik va jinoyatning nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy va ma’naviy oqibatlarini tushuntirish, ularni sog’lom turmush tarziga, qonunlarga hurmat ruhida tarbiyalash kelgusida jinoyatchilikning kamayishiga xizmat qiladi.
Aholini huquqbuzarlik va jinoyatchilik haqida o’z vaqtida, xolis va tushunarli tarzda xabardor qilish — jinoyatchilikning oldini olishning samarali usullaridan biridir. Huquqiy jihatdan xabardor, o’z huquq va majburiyatlarini yaxshi biladigan fuqaro nafaqat o’zini himoya qiladi, balki jamiyatda qonuniylik va jamoat xavfsizligini ta’minlashga ham munosib hissa qo’shadi.
Zero, jinoyatchilikka qarshi kurashish uni sodir etilgandan keyin jazolashdan emas, avvalo uning oldini olish va aholini zarur huquqiy bilimlar bilan ta’minlashdan boshlanadi.
Surxondaryo viloyat sudi jinoyat ishlari bo’yicha sudlov hay’ati sudyasi S.B.Bo’tayev
