Narkotik vositalar markaziy asab tizimiga ta’sir ko’rsatib, odamda qaramlik keltirib chiqaradigan psixoaktiv moddalar bo’lib, ularning noqonuniy muomalasi jamiyat barqarorligi, jamoat xavfsizligi va inson salomatligi uchun jiddiy tahdid hisoblanadi. Narkotik vositalarning salbiy jihatlari:
-Sog’liq uchun zararli oqibatlar;
Narkotik moddalar organizmda jismoniy va ruhiy qaramlikni shakllantiradi. Ularning uzoq muddatli iste’moli yurak-qon tomir, nafas olish, jigar va miya faoliyatining buzilishiga olib keladi. Shuningdek, immunitetning pasayishi, OIV/OITS va gepatit kabi yuqumli kasalliklar tarqalish xavfi oshadi.
-Ijtimoiy-axloqiy zararlar;
Narkotik vositalar insonning axloqiy qadriyatlariga salbiy ta’sir ko’rsatib, oilaviy munosabatlarning buzilishiga, bolalar tarbiyasining izdan chiqishiga sabab bo’ladi. Giyohvandlik ijtimoiy moslashuvning yo’qolishi, ishsizlik va ijtimoiy chetlanish holatlariga olib keladi.
-Jinoyatchilik bilan bevosita bog’liqlik;
Narkotik vositalarning noqonuniy muomalasi jinoyatchilikning oshishiga xizmat qiladi. Giyohvandlik bilan bog’liq jinoyatlar — o’g’irlik, bosqinchilik, firibgarlik va zo’ravonlik holatlarining ko’payishiga sabab bo’ladi. Shuningdek, narkotik savdosi uyushgan jinoyatchilikning moliyaviy asosini tashkil etadi.
Narkotik vositalar jamiyat taraqqiyotiga to’sqinlik qiluvchi salbiy ijtimoiy hodisa sifatida baholanadi. Ular yosh avlodning sog’lom rivojlanishiga tahdid soladi, huquqiy tartibot va jamoat xavfsizligini izdan chiqaradi; milliy xavfsizlikka bevosita xavf tug’diradi.
Shu bois, narkotik vositalarga qarshi kurash davlat siyosatining ustuvor yo’nalishlaridan biri hisoblanadi. Qonunchilikda narkotik vositalarning noqonuniy muomalasi uchun qat’iy javobgarlik belgilangan bo’lib, profilaktika, aniqlash, fosh etish va oldini olish choralari tizimli ravishda amalga oshirilmoqda.
Narkotik vositalar muomalasi sohasidagi huquqbuzarliklar jinoyat qonunchiligi bilan qat’iy tartibga solinadi. Ularning noqonuniy tayyorlanishi, saqlanishi, tashilishi, sotilishi yoki targ’ib qilinishi og’ir va o’ta og’ir jinoyatlar toifasiga kiradi. Mazkur jinoyatlar nafaqat jamoat xavfsizligiga, balki sog’liqni saqlash tizimi, iqtisodiy barqarorlik hamda milliy xavfsizlikka ham zarar yetkazadi.
Sud-amaliyotida narkotik vositalar bilan bog’liq jinoyatlar ko’pincha uyushgan guruhlar tomonidan sodir etilishi, transmilliy xususiyat kasb etishi hamda boshqa turdagi jinoyatlar bilan uzviy bog’liqligi aniqlanmoqda. Shu sababli bunday jinoyatlarni fosh etish va tergov qilishda kompleks, tizimli va professional yondashuv talab etiladi.
Yoshlar narkotik vositalarning eng zaif ijtimoiy qatlamlaridan biri hisoblanadi. Ularning psixologik barqarorligi hali to’liq shakllanmaganligi, axborot muhitining kengligi va tengdoshlar ta’siri giyohvandlikka moyillikni oshiradi.
Narkotik vositalar:
-yoshlarning ta’lim olishga bo’lgan qiziqishini pasaytiradi;
-intellektual rivojlanishga salbiy ta’sir ko’rsatadi;
-ijtimoiy mas’uliyat hissini susaytiradi;
-huquqbuzarlik sodir etish ehtimolini oshiradi.
Shu bois, ta’lim muassasalarida huquqiy targ’ibot, psixologik maslahat va sog’lom turmush tarzini targ’ib etish ustuvor vazifa hisoblanadi.
Narkotik vositalar inson salomatligi, jamiyat barqarorligi va davlat xavfsizligi uchun jiddiy tahdid hisoblanadi. Ularning salbiy oqibatlari nafaqat alohida shaxsga, balki butun jamiyatga zarar yetkazadi. Shu bois, narkotik vositalarga qarshi qat’iy huquqiy choralar, samarali profilaktika va keng qamrovli ijtimoiy dasturlarni amalga oshirish dolzarb vazifa bo’lib qolmoqda.
Jinoyat ishlari bo’yicha
Denov tuman sudining raisi S.B.Bo’tayev
