GLOBAL MULOQOT MAYDONIDAGI O‘ZBEKISTON: BRYUSSELDAN TOKIOGACHA CHO‘ZILGAN HAMKORLIK KO‘PRIKLARI
Insoniyat tarixi shuni ko‘rsatadiki, har bir davlatning taraqqiyot yo‘li nafaqat uning ichki salohiyati, balki tashqi dunyo bilan qanchalik uyg‘un va ochiq muloqot qila olishi bilan ham belgilanadi. Bugungi kunda dunyo xaritasi siyosiy va iqtisodiy jihatdan misli ko‘rilmagan darajada o‘zgarmoqda. Bir tomondan global iqtisodiy qarama-qarshiliklar, ikkinchi tomondan xavfsizlikka tahdidlar va transport-logistika zanjirlarining uzilishi har bir mamlakatni o‘z tashqi siyosat strategiyasini qayta ko‘rib chiqishga majbur qilmoqda. Mana shunday tahlikali va murakkab bir vaziyatda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga yo‘llagan Murojaatnomasi nafaqat o‘tgan yilning yakunlari, balki mamlakatimizning kelajakdagi o‘n yilliklar uchun mo‘ljallangan strategik yo‘nalishini belgilab bergan tarixiy hujjat bo‘ldi.
Prezident o‘z nutqini boshlar ekan, “Biz islohotlarni aniq amaliy natijaga aylantirishni o‘rgandik”, deya alohida ta’kidlagani bejiz emas. Zero, so‘nggi to‘qqiz yil ichida O‘zbekiston yopiqlikdan ochiqlikka, cheklangan iqtisodiyotdan erkin bozor munosabatlariga o‘tishning eng mashaqqatli bosqichini muvaffaqiyatli bosib o‘tdi. Bugun biz 38 millionlik ulkan xalq sifatida nafaqat o‘z chegaralarimiz ichida, balki xalqaro maydonda ham o‘z so‘zimiz va o‘rnimizga egamiz. Murojaatnomada keltirilgan raqamlar — yalpi ichki mahsulotning ilk bor 145 milliard dollarga yetgani, oltin-valyuta zaxiralarining 60 milliard dollardan oshgani va eksportning 23 foizga o‘sishi — shunchaki statistik ma’lumotlar emas. Bu O‘zbekistonning xalqaro maydonda ishonchli hamkor sifatida tan olinganligining, uning suveren reytingi “BB” pog‘onasiga ko‘tarilganligining amaliy tasdig‘idir.
Maqolamizning asosiy mavzusi bo‘lgan “hamkorlik ko‘priklari” tushunchasi bugun O‘zbekiston tashqi siyosatining o‘zagini tashkil etadi. Biz dunyoning birgina nuqtasi bilan emas, balki “Bryusseldan Tokiogacha”, “Sharqdan G‘arbgacha” cho‘zilgan ko‘p vektorli va pragmatik aloqalarni yo‘lga qo‘ydik. Prezident ta’kidlaganidek, O‘zbekiston endi global masalalar muhokama qilinadigan xalqaro muloqot maydoniga aylanib ulgurdi. Buni birgina 2025-yil davomida mamlakatimizda o‘tkazilgan Parlamentlararo Ittifoqning yubiley Assambleyasi, YUNESKO Bosh konferensiyasi yoki “Markaziy Osiyo – Yevropa Ittifoqi” sammiti misolida ham yaqqol ko‘rish mumkin.
O‘zbekistonning tashqi dunyo bilan o‘rnatayotgan yangi sifatdagi aloqalarini uchta asosiy ustun asosida tahlil qiladigan bo’lsak, Prezidentimiz ilgari surgan “Markaziy Osiyo hamjamiyati” g‘oyasi va unga Ozarbayjonning a’zo sifatida qo‘shilishi mintaqaviy geosiyosatda yangi sahifa ochdi. Shu bilan birga, Yevropa Ittifoqi bilan imzolangan Kengaytirilgan sheriklik bitimi yoki Yaponiya bilan erishilgan yuqori texnologik kelishuvlar O‘zbekistonning nafaqat xomashyo yetkazib beruvchi, balki intellektual va sanoat salohiyatiga ega bo‘lgan davlat sifatida namoyon bo‘layotganini ko‘rsatadi.
Murojaatnomada ilgari surilgan fikrlardan kelib chiqib aytish mumkinki, biz 2026-yilni “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili” deb e’lon qilar ekanmiz, tashqi dunyo bilan qurilayotgan ko‘priklar oxir-oqibat har bir mahalladagi insonning farovonligiga xizmat qilishi kerak. Chunki jalb qilinayotgan 43 milliard dollarlik xorijiy investitsiya — bu yangi ish o‘rinlari, yangi texnologiyalar va farzandlarimiz uchun munosib kelajak demakdir.
Markaziy Osiyo: Strategik jipslashuv sari. O‘zbekiston tashqi siyosatining o‘zagini tashkil etuvchi “Markaziy Osiyo ustuvorligi” tamoyili bugun shunchaki nazariya emas, balki real va hayotiy amaliyotga aylandi. Prezident Shavkat Mirziyoyev o‘z Murojaatnomasida ta’kidlaganidek, mintaqada ahil qo‘shnichilik, o‘zaro ishonch va strategik hamkorlikni mustahkamlash davlatimizning o‘zgarmas va bosh ustuvor yo‘nalishi bo‘lib qoladi. So‘nggi yillarda mintaqa davlatlari o‘rtasida shakllangan yangi siyosiy muhit nafaqat besh mamlakatning, balki kengroq ma’noda butun Yevroosiyo qit’asining xavfsizligi va iqtisodiy barqarorligini ta’minlovchi muhim omilga aylandi.
2025-yilning mart oyida Xo‘jand shahrida bo‘lib o‘tgan oliy darajadagi uchrashuv mintaqa tarixida “diplomatik burilish nuqtasi” sifatida muhrlandi. O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘iziston yetakchilari o‘rtasida erishilgan davlat chegaralarining tutash nuqtasi to‘g‘risidagi tarixiy shartnoma ko‘p yillik yechimini kutayotgan murakkab masalalarga chek qo‘ydi. Bu kelishuv nafaqat chegaralarni belgiladi, balki qardosh xalqlar o‘rtasidagi ishonchning qanchalik mustahkam ekanini butun dunyoga namoyish etdi. Shu bilan birga qabul qilingan “Abadiy do‘stlik to‘g‘risida”gi deklaratsiya esa shunchaki diplomatik hujjat emas, balki kelajak avlodlar uchun hamjihatlik va o‘zaro yelkadoshlikning ma’naviy-huquqiy asosi bo‘lib xizmat qiladi.
Murojaatnomada alohida urg‘u berilgan eng muhim tashabbuslardan biri — Toshkentdagi Maslahat uchrashuvi chog‘ida ilgari surilgan “Markaziy Osiyo hamjamiyati” strategik formatini tashkil etish g‘oyasidir. Bu format mintaqaviy integratsiya jarayonlarini yangi, sifat jihatidan yuqori bosqichga ko‘tarishni nazarda tutadi. Endilikda gap faqat savdo-sotiq yoki madaniy aloqalar haqida emas, balki umumiy iqtisodiy makonni shakllantirish, energetika va suv xavfsizligini birgalikda ta’minlash, transport-logistika imkoniyatlarini birlashtirish haqida bormoqda. Prezidentimiz aytganidek, “Birlashgan — o‘zar”, va bu birlashuv mintaqaning global raqobatbardoshligini oshirishning yagona yo‘lidir.
Ushbu geosiyosiy mozaikaning eng yorqin qismi — Ozarbayjonning Markaziy Osiyo hamjamiyati formatiga to‘la huquqli a’zo sifatida qabul qilinishi bo‘ldi. Bu qaror tarixiy ahamiyatga ega bo‘lib, Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasida strategik “ko‘prik” barpo etdi. Ozarbayjonning qo‘shilishi bilan mintaqamizning tranzit va logistika salohiyati mislsiz darajada kengaydi. Xususan, Kaspiy dengizi orqali o‘tuvchi xalqaro yo‘laklar — “O‘rta yo‘lak” (Middle Corridor) loyihasining ahamiyati ortdi. Bu strategik bog‘liqlik O‘zbekiston va mintaqa davlatlarining jahon bozorlariga, ayniqsa Yevropaga chiqish imkoniyatlarini diversifikatsiya qiladi va iqtisodiy xavfsizlikni kafolatlaydi.
Mintaqaviy jipslashuv jarayonida O‘zbekistonning “tashabbuskor diplomatiyasi” alohida o‘rin tutmoqda. Murojaatnomada keltirilganidek, 38 millionlik aholiga ega va iqtisodiyoti 145 milliard dollardan oshgan O‘zbekiston mintaqada iqtisodiy drayver vazifasini o‘tamoqda. Bizning barqarorligimiz — butun Markaziy Osiyoning barqarorligidir. Prezidentimiz tomonidan 2026-yilning “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili” deb e’lon qilinishi ham mintaqaviy siyosat bilan chambarchas bog‘liq. Zero, har bir mahallaning obodligi va tinchligi mintaqaviy birdamlikning eng kichik, ammo eng mustahkam hujayrasidir.
G‘arb va Sharq: Teng manfaatli sheriklik va global hamkorlik ko‘priklari. O‘zbekiston o‘zining tashqi siyosatida “ko‘p vektorli” yondashuvni nafaqat saqlab qolmoqda, balki uni yangi mazmun bilan to‘ldirmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev Murojaatnomada ta’kidlaganidek, “Biz dunyodagi uzoq-yaqin mamlakatlar bilan – Sharq va G‘arb, Shimol va Janub bilan hamkorlik ko‘priklarini qurishda davom etamiz”. Bu strategiya bugungi kunda dunyoda “o‘yin qoidalari” o‘zgarayotgan, xalqaro munosabatlarda ishonch inqirozi kuzatilayotgan bir paytda O‘zbekistonning o‘ziga xos muvozanatlovchi va ishonchli hamkor ekanini isbotladi.
2025-yilda O‘zbekistonning global maydondagi iqtisodiy va siyosiy diplomatiyasi quyidagi to‘rtta katta yutuqqa erishdi.
Yevropa Ittifoqi: Kengaytirilgan sheriklikning yangi sahifasi
2025-yilning oktyabr oyida Bryusselda imzolangan O‘zbekiston va Yevropa Ittifoqi o‘rtasidagi Kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik to‘g‘risidagi bitim (KSHHB) biz uchun chinakam tarixiy voqea bo‘ldi. Bu hujjat shunchaki iqtisodiy bitim emas, balki O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan demokratik islohotlar va qonun ustuvorligi tamoyillarining Yevropa tomonidan e’tirof etilishidir. Murojaatnomada qayd etilganidek, ushbu bitim iqtisodiyotimizga yuqori texnologiyalar, Yevropa standartlari va innovatsiyalarni olib kirish uchun huquqiy yo‘l ochadi. Bu esa o‘z navbatida, 2026-yilda iqtisodiyot hajmini 160 milliard dollarga yetkazish bo‘yicha belgilangan marrani yanada yaqinlashtiradi.
AQSH: Strategik muloqot va sifat jihatidan yangi bosqich
Noyabr oyida bo‘lib o‘tgan “Markaziy Osiyo va AQSH” (C5+1) sammiti mamlakatimizning okean ortidagi hamkorlari bilan aloqalarini yangi bosqichga olib chiqdi. Prezident ta’kidlaganidek, ushbu muloqot doirasida nafaqat xavfsizlik masalalari, balki “yashil” energetika, raqamli iqtisodiyot va investitsiyalar jalb qilish kabi strategik yo‘nalishlar ustuvorlik kasb etdi. AQSH bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan loyihalar O‘zbekistonning global moliyaviy tizimga integratsiyalashuvini tezlashtirmoqda, bu esa oltin-valyuta zaxiralarimizning 60 milliard dollardan oshishi va eksport salohiyatimizning yukslishida o‘z aksini topmoqda.
Yaponiya: Sharqning texnologik va intellektual salohiyati
Tokioda Markaziy Osiyo va Yaponiya yetakchilari o‘rtasida o‘tkazilgan uchrashuv O‘zbekistonning Sharq yo‘nalishidagi eng samarali diplomatiyalaridan biri bo‘ldi. Murojaatnomada ushbu tashrifning natijasi sifatida ta’lim, tibbiyot, raqamli texnologiyalar va sanoat sohalaridagi kelishuvlar alohida tilga olindi. Ayniqsa, kadrlar tayyorlash va muhandislik yo‘nalishlaridagi hamkorlik 2026-yilda O‘zbekistonda o‘tkazilishi rejalashtirilgan xalqaro informatika va kimyo olimpiadalari uchun mustahkam poydevor yaratadi. Yaponiya sarmoyasi va texnologiyasi O‘zbekistonni “barqaror va texnologik rivojlangan mamlakat”ga aylantirish strategiyasining ajralmas qismidir.
MDH: An’anaviy aloqalar va iqtisodiy pragmatizm
Sankt-Peterburgdagi MDH rahbarlari uchrashuvi mamlakatimizning yaqin qo‘shnilari va an’anaviy iqtisodiy hamkorlari bilan aloqalarni muvofiqlashtirish imkonini berdi. O‘zbekiston MDH doirasida faqat siyosiy muloqot bilan cheklanib qolmasdan, balki transport-logistika zanjirlarini tiklash va erkin savdo hududini kengaytirish bo‘yicha o‘zining pragmatik yondashuvini namoyish etdi. Murojaatnomada aytilganidek, bu hamkorlik iqtisodiyotimizning barqaror o‘sish sur’atlarini saqlab qolishda muhim drayver bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, Bryusseldan Tokiogacha cho‘zilgan ushbu ko‘priklar O‘zbekistonning dunyo hamjamiyatidagi o‘rnini tubdan o‘zgartirdi. Biz endi nafaqat kuzatuvchi, balki “o‘yin qoidalari”ni belgilashda ishtirok etuvchi, global iqtisodiy jarayonlarning faol sub’ektiga aylandik. Prezident Shavkat Mirziyoyevning “Biz o‘zgarishlarni kutib yashamaymiz, ularni o‘zimiz yaratamiz” degan so‘zlari ushbu xalqaro hamkorlikning tub mohiyatini yoritib beradi. 2026-yil — “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili”da ushbu xalqaro yutuqlar har bir o‘zbekistonlikning kundalik hayotida, farovonligida va ertangi kunga bo‘lgan ishonchida o‘zining amaliy ifodasini topadi.
Nazirov
Baxtiyor Safarovich,
